Một số quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan
Ngày 15/5/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 169/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan. Việc ban hành Nghị định số 169/2026/NĐ-CP nhằm tiếp tục hoàn thiện pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, bảo đảm phù hợp với các quy định mới của Luật Xử lý vi phạm hành chính, Luật Hải quan và Luật Quản lý thuế; đồng thời đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, hiện đại hóa công tác quản lý hải quan.
1. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng
Nghị định số 169/2026/NĐ-CP quy định về hành vi vi phạm hành chính; hành vi vi phạm đã kết thúc và hành vi vi phạm đang thực hiện; hình thức, mức xử phạt; biện pháp khắc phục hậu quả; đối tượng bị xử phạt; thẩm quyền xử phạt; thẩm quyền lập biên bản và việc thi hành các hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả trong lĩnh vực hải quan.
Các nhóm vi phạm hành chính thuộc phạm vi điều chỉnh bao gồm:
Nghị định áp dụng đối với tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan và các cơ quan, người có thẩm quyền xử phạt, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc xử lý vi phạm.
2. Các hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả
Tùy theo tính chất, mức độ của hành vi vi phạm, cá nhân, tổ chức vi phạm có thể bị áp dụng các hình thức xử phạt theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.
- Đối với mỗi hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, tổ chức, cá nhân bị áp dụng một trong các hình thức xử phạt chính là cảnh cáo hoặc phạt tiền.
- Cảnh cáo áp dụng đối với cá nhân từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi có hành vi vi phạm quy định tại Nghị định này.
- Hình thức xử phạt bổ sung là Tịch thu tang vật vi phạm hành chính.
Ngoài các biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại khoản 1 Điều 28 Luật Xử lý vi phạm hành chính số 15/2012/QH13 được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 67/2020/QH14, Nghị định 169/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định các biện pháp khắc phục hậu quả tại khoản này áp dụng đối với hành vi vi phạm quy định tại Chương II, bao gồm:
(1) Buộc đưa ra khỏi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hoặc buộc tái xuất đối với tang vật, phương tiện vi phạm hành chính;
(2) Buộc đưa ra khỏi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hoặc buộc tái xuất tại cửa khẩu nhập đối với tang vật, phương tiện vi phạm hành chính;
(3) Buộc thực hiện việc vận chuyển hàng hóa quá cảnh, chuyển cảng, chuyển khẩu, chuyển cửa khẩu, hàng kinh doanh tạm nhập, tái xuất đúng cửa khẩu, tuyến đường quy định;
(4) Buộc loại bỏ bao bì, nhãn hàng hóa đã thay đổi do hành vi vi phạm; buộc loại bỏ yếu tố vi phạm trên nhãn hàng hóa trước khi đưa hàng hóa ra khỏi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam;
(5) Buộc đưa ra khỏi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hoặc buộc tái xuất hoặc buộc tiêu hủy đối với: hàng hóa, vật phẩm gây hại cho sức khỏe con người, vật nuôi, cây trồng và môi trường; văn hóa phẩm có nội dung độc hại; sản phẩm văn hóa thuộc diện cấm phổ biến, cấm lưu hành hoặc đã có quyết định đình chỉ phổ biến, đình chỉ lưu hành;
(6) Buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật;
(7) Buộc nộp đủ số tiền thuế trốn, số tiền thuế thiếu;
(8) Buộc nộp đủ số tiền thuế đã được miễn, giảm, hoàn, không thu không đúng vào ngân sách nhà nước;
(9) Buộc dán tem “VIETNAM DUTY NOT PAID” theo quy định;
(10) Buộc tiêu hủy niêm phong giả mạo.
3. Quy định về hành vi vi phạm, mức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan
Nghị định quy định chi tiết các hành vi vi phạm trong lĩnh vực hải quan, mức xử phạt tương ứng, biện pháp khắc phục hậu quả như: Vi phạm quy định về thời hạn làm thủ tục hải quan, nộp hồ sơ thuế; Vi phạm quy định về khai hải quan; Vi phạm quy định về khai thuế dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn, không thu; Vi phạm quy định về khai hải quan của người xuất cảnh, nhập cảnh đối với ngoại tệ tiền mặt, đồng Việt Nam tiền mặt, công cụ chuyển nhượng, vàng, kim loại quý khác, đá quý; Vi phạm quy định về kiểm tra hải quan, thanh tra; Vi phạm quy định về giám sát hải quan; Vi phạm quy định về kiểm soát hải quan; Xử phạt đối với hành vi trốn thuế; Vi phạm quy định về xuất khẩu, nhập khẩu, vận chuyển vào Việt Nam hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu, tạm ngừng xuất khẩu, tạm ngừng nhập khẩu; Xuất khẩu, nhập khẩu, kinh doanh tạm nhập, tái xuất, quá cảnh, chuyển khẩu hàng hóa có hình ảnh, nội dung thể hiện không đúng chủ quyền quốc gia hoặc có nội dung khác gây ảnh hưởng đến an ninh, chính trị, kinh tế, xã hội, quan hệ ngoại giao của Việt Nam; Xuất khẩu, nhập khẩu, kinh doanh tạm nhập, tái xuất, quá cảnh, chuyển khẩu hàng hóa giả mạo xuất xứ Việt Nam; Vi phạm quy định về xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa theo hạn ngạch, giấy phép, điều kiện, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn kỹ thuật; Vi phạm quy định về xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa thuộc danh mục chỉ định thương nhân xuất khẩu, nhập khẩu; Vi phạm quy định về tạm nhập, tái xuất, tạm xuất, tái nhập hàng hóa; Vi phạm quy định về quá cảnh, chuyển khẩu hàng hóa; Vi phạm quy định về ghi nhãn hàng hóa nhập khẩu; Vi phạm quy định về quản lý kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ, cửa hàng miễn thuế, địa điểm làm thủ tục hải quan, tập kết, kiểm tra, giám sát hải quan; Vi phạm quy định về quản lý hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại cảng, kho, bãi, địa điểm làm thủ tục hải quan, tập kết, kiểm tra, giám sát hải quan; Vi phạm quy định liên quan đến cưỡng chế thi hành quyết định hành chính….
Các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu cần thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về khai hải quan, nộp hồ sơ, cung cấp thông tin, chứng từ và thực hiện các thủ tục theo quy định. Tổ chức, cá nhân có trách nhiệm chấp hành yêu cầu kiểm tra, giám sát của cơ quan hải quan; bảo quản nguyên trạng hàng hóa chịu sự giám sát hải quan; thực hiện đúng các quy định về địa điểm, thời gian và phương thức đưa hàng hóa qua khu vực giám sát.
Việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng quy định về thủ tục hải quan, tùy tính chất và mức độ vi phạm, có thể bị xử phạt hành chính và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định. Các hành vi vi phạm sẽ được xem xét xử lý theo từng trường hợp cụ thể, căn cứ tính chất, mức độ, hậu quả và các tình tiết có liên quan.
Ngoài ra, một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định số 169/2026/NĐ-CP là quy định về xử phạt vi phạm hành chính trên môi trường điện tử tại Điều 37.
Quy định này phù hợp với xu hướng chuyển đổi số trong hoạt động hải quan, tạo cơ sở pháp lý cho việc sử dụng môi trường điện tử trong quá trình phát hiện, lập hồ sơ và xử lý vi phạm theo quy định.
Việc bổ sung cơ chế xử phạt trên môi trường điện tử góp phần giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục; tăng tính minh bạch, khả năng truy xuất dữ liệu và hiệu quả quản lý; đồng thời phù hợp với định hướng xây dựng hải quan số, hải quan hiện đại.
4. Quy định cụ thể về thẩm quyền xử phạt
Nghị định số 169/2026/NĐ-CP quy định cụ thể thẩm quyền xử phạt, mức phạt tiền theo từng chức danh và thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính.
Việc quy định rõ thẩm quyền giúp cơ quan có thẩm quyền chủ động xử lý vi phạm đúng chức năng, nhiệm vụ, bảo đảm thống nhất trong quá trình áp dụng pháp luật.
Đối với tổ chức, cá nhân vi phạm, việc xác định rõ thẩm quyền cũng góp phần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị xử phạt, hạn chế tình trạng xử lý không đúng thẩm quyền.
Để hạn chế nguy cơ vi phạm và bảo đảm tuân thủ Nghị định số 169/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu cần thường xuyên cập nhật các quy định mới của pháp luật về hải quan, thuế và xử lý vi phạm hành chính; kiểm tra kỹ thông tin, hồ sơ, chứng từ và dữ liệu trước khi khai báo hải quan; thực hiện đầy đủ các yêu cầu về kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan và bảo quản hàng hóa trong thời gian chịu sự giám sát; thực hiện đúng nghĩa vụ về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; tăng cường kiểm soát nội bộ, phân công trách nhiệm rõ ràng cho cán bộ, bộ phận thực hiện thủ tục hải quan; chủ động lưu trữ hồ sơ, chứng từ để phục vụ việc kiểm tra, đối chiếu khi cần thiết.
Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026 và thay thế Nghị định số 128/2020/NĐ-CP ngày 19 tháng 10 năm 2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan và Điều 2 Nghị định số 102/2021/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2021 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế, hóa đơn; hải quan; kinh doanh bảo hiểm, kinh doanh xổ số; quản lý, sử dụng tài sản công; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; dự trữ quốc gia; Kho bạc Nhà nước; kế toán, kiểm toán độc lập hết hiệu lực thi hành./.